NHỮNG VỆT NẮNG...

Mộ phần Y Út Niê - Người ký âm tiếngÊ Đê bằng mẫu tự Latin

...đậu trên mùng, đổ dài trên sàn nhà, long lanh xuyên qua những khe gỗ..., những hạt bụi nhẹ tênh, biếng nhác vẩn vơ, mờ ảo trong ánh nắng - cảm giác thân thuộc của một sớm mai trong căn nhà thời niên thiếu...

Nhưng căn nhà ấy không có ở đây, nó nằm cách đây tầm 60 km về phía Tây và cao hơn 300 m. À mà ở đây là ở đâu? Là một homestay có mấy căn nhà dài của người Ê Đê, ngoài rìa thành phố Buôn Ma Thuột.

“Alo mẹ à” - Chuyến này đi có báo trước nên mới tự tin gọi về nhà.

“Con đang ở Buôn Mê...”

“Ở nhà có gió không, có lạnh không?” - Hỏi thế thôi chứ thời niên thiếu của tôi đủ đậm sâu và những chuyến đi đủ xa, đủ lâu để tôi biết rằng: chỉ trong vài tiếng đồng hồ thôi, những cơn gió mùa rít qua kẽ ván ở homestay này sẽ va vào sườn đông của cao nguyên M’nong - nhà tôi.

...

“Tự nhiên con thèm lòng heo quá” - những miếng lòng bốc khói, món ưu thích của cha, mẹ tôi mang về cùng với tiếng bô xe dòn dã khi leo lên những đoạn dốc để trở về ngôi nhà cao nhất thung lũng. Thêm chén mắm tỏi ớt, thêm vài lá rau thơm...

Buổi sáng hôm đó, nắng lên đẹp. Tô cháo lòng bên cạnh Đại học Tây Nguyên vơi dần cùng nỗi nhớ nhà.

“Con đi đây”.

Đoàn chúng tôi lại lên đường. Tạm biệt Tây Nguyên, Nha Trang thẳng tiến.

01/2018

SỐNG NHƯ NHỮNG LOÀI HOA

Không Giảng Đường Hè 2018 chia học viên thành 3 team với những nhiệm vụ khác nhau: Nhà Bếp, Lớp Học và Thiên Thần. Ban đầu tôi đầu quân cho đội Nhà Bếp để phụ bà Tồ già, nhưng ngó qua thấy Thiên Thần vắng lặng quá nên tôi lại dạt sang. Lúc đó tôi mới biết một thiên thần thì cần làm những gì: bay vòng vòng hái hoa bắt bướm này (không thích), chăm sóc những người khác cả về thể chất lấn tinh thần này (không thích luôn) :))

Thích hay không là một chuyện mà làm hay không là một chuyện khác. Trong buổi sáng đầu tiên thực hiện nhiệm vụ, tác phẩm Hoa Cục Gạch được đón nhận nồng nhiệt.

Giảng viên già tuyên bố thằng này không cần học nữa, cho nó tốt nghiệp sớm đi. Một ngày khoảng giữa khóa học, chị bạn ấm áp bảo: Cường xuất hiện như một vị thần, luôn đúng lúc người khác cần, mặc dù không nổi trội và ồn ào nhưng rất nhẹ nhàng và tinh tế. Đêm cuối, một thiên thần khác nhận xét: Ông là một thiên thần xuất sắc. Thực ra thì tôi chỉ làm tốt cho tôi, tôi thực hiện những điều tôi muốn theo những quy chuẩn riêng, và không may điều đó cũng tốt cho người khác. Cách sống ấy gọi là sống như những loài hoa (dại).

Những loài hoa dại sống vì những thúc đẩy bên trong chúng, kết thành hoa trái rải khắp mặt đất này, và con người may mắn ở giữa chúng, nhặt nhạnh được những hoa lợi đó. Những loài hoa sinh ra để chúng ta sử dụng, điều đó có thể đúng với những loài hoa do con người tạo ra, hoặc khi lấy con người làm trung tâm, làm đỉnh tháp rồi nhìn xuống muôn loài với thái độ ban phát. Bạn chọn sống kiểu nào? Giữa những loài hoa hay giẫm đạp lên chúng?
KGĐ

HCM, tháng 5, 2018

Planck.

CHỊ NHẶT

"Tại sao lại là chị?", "Tại sao lại là em?" "Tại sao lại là tôi?". Kha khá lần người khác đặt cho em câu hỏi đó, và em chưa có một câu trả lời cho đàng hoàng cho họ, vì chính em cũng bối rối. Giờ đây, câu trả lời dần lộ diện trong em, một câu trả lời cho phần lớn những câu hỏi ở trên, rằng đó chỉ là một sự ngẫu nhiên...
Sự ngẫu nhiên, người khác có thể gọi nó là duyên số hoặc định mệnh, đối với em là những quyết định nằm ngoài ý chí chủ quan của em. Nó đến từ miền vô thức trong em, hoặc từ những ý định vượt ngoài tầm hiểu biết của con người. Nó chẳng có một logic nào cả hoặc có thể nó có một cái lý rất vô lý mà em chưa hiểu được. Muốn hiểu được nó ít nhất phải để nó bộc lộ ra. Em đã chọn chị mà chẳng vì lý do gì cả, chẳng suy nghĩ và mong muốn gì trước. Có chăng mục đích của em chỉ là để sự ngẫu nhiên được biểu hiện. Em tiếp nhận mọi thứ xảy đến một cách đơn giản và hồn nhiên. Thế nên em "nhặt" được chị bên bờ biển, một cô gái Hà Nội có giọng nói quyền lực và vẻ mặt như muốn đánh nhau. Thế nhưng chị rất tuyệt vời! Có thể là ai trong KGĐ cũng đầy rẫy những điều thú vị. Nhưng em sẽ không đi tìm họ đâu, em đợi một sự ngẫu nhiên.
KGĐ Hè 2018.

HCM, tháng 5, 2018

Planck.

Không yêu xa số 5: DƯỚI MỘT MÁI NHÀ

Nhà em ở Dakmil, nhà anh cũng ở Dakmil, thế là chúng ta chung một nhà rồi :))

Đó là một mái nhà đặc biệt, mái nhà mà bao nhiêu nắng, bao nhiêu mưa đều xuyên qua hết. Những tia nắng xuyên qua bầu trời rất trong và rất xanh, chiếu lên mặt đất đỏ đậm, trù phú. Bầu trời yên bình và an toàn, anh thường hít thở những hơi thật nhẹ, thật sâu dưới bầu trời ấy. Phóng tầm mắt lên vời vợi, nền trời xanh đậm như chạm vào được, thật vô lý phải không? Phía xa xa là nương rẫy xanh tươi tựa vào những sườn đồi xếp san sát xa tới xanh mờ.

Rồi bầu trời cao vợi ấy có những lúc thật nặng nề bởi những đám mây đen đặc cuồn cuộn muốn đổ sập xuống, bắt đầu từ phía chân trời xa xôi phía Tây Nam. Những lúc như vậy, những đỉnh đồi bé nhỏ xa xôi chợt bừng sáng lên trên nền trời đen, sáng như lần cuối cùng vậy. Một tia chớp lan ra khắp bầu trời, những dòng nước xám như một dòng thác đổ xuống, thấy rõ được những sợi nước rủ xuống đang nuốt dần những miền đất. Cây cối xung quanh đột ngột reo lên bởi gió, phảng phất hơi mát từ một cơn dông đang tới.

Mùa đông đến, bầu trời xám xịt, những đám mây theo gió mùa kéo qua lớp lớp như đang hành quân. Gió lạnh siết lấy từng ngón tay. Có những ngày anh lặng im xuyên qua màn sương trắng ngập tràn thung lũng. Những hạt nước li ti đậu lại trên vải len, trắng muốt.

Người anh yêu, chắc hẳn em sẽ ở đâu đó dưới mái nhà ấy. Đôi mắt em phản chiếu bầu trời nơi ấy, bàn tay em đã hứng những giọt mưa nơi ấy, đôi chân em thấm đượm màu đất ấy… Em có thể cảm nhận và chấp nhận phần nào những biến động trong anh, những biến động đến từ những thế giới xa xôi. Và anh cũng sẽ làm điều đó. Chúng ta đã tìm thấy nhau chưa nhỉ?

#rìacủacaonguyên
Mùa mưa mới đang đến
HCM, tháng 4, 2018

Không yêu xa – Số 2: NHỨT CỰ LY, NHÌ KHOẢNG CÁCH

Hà Nội, 12/2017.

Mọi người có thấy gì đó sai sai không? Cự ly với Khoảng cách thì có gì khác nhau đâu. Đúng là như vậy. Câu này remix từ câu “Nhứt cự ly, nhì tốc độ”, nó nằm trong một tuyển tập thành ngữ, ca dao… remix của “ông cha” vui tính của tôi. Ngoài câu trên còn phải kể đến những câu như là “Nhứt thủy nhì nước” (gốc: “Nhứt thủy nhì hỏa”), “Nhứt bì nhì da” (gốc: “Nhứt bì nhì cốt”)… Đôi lúc cũng phải bật cười với thanh niên này. Cả câu gốc và câu remix, tôi không hiểu lắm những ý nghĩa ẩn sau nó, chỉ là nó hơi liên quan tới chủ đề tôi quan tâm nên tôi vất vô giật tít thôi: Yêu xa. Gia Lai tháng 7/2017, Thề sẽ không yêu xa số 1 ra đời nói về những tình cảm đặc biệt giữa những người “không quen biết”. Hà Nội tháng 12/2017 một lần nữa tôi va phải nhiều người lạ, nhưng đó cũng là một cơ duyên giúp tôi thâu nhận những mảnh ghép, những từ khóa còn thiếu trong bức tranh tư duy của tôi về một thứ yêu xa khác, gọi là yêu ĐỒ ĂN ở xa.

Một ngành sản xuất trong thời đại công nghiệp muốn giảm chi phí, để tạo nên ưu thế cạnh tranh, tăng lợi nhuận thì cơ bản cần đảm bảo 5 tiêu chí: Nhanh – Nhiều – Rẻ – Bền – Đẹp. Ngành sản xuất lương thực, thực phẩm không là ngoại lệ và khi kết hợp những đặc trưng của ngành này với yêu cầu công nghiệp, thì điều thú vị sẽ xảy ra. Lương thực, thực phẩm là những thứ con người ăn, uống để cấu tạo và nuôi dưỡng cơ thể, vì thế thành phần chính của chúng (trừ nước) là chất hữu cơ. Chất hữu cơ từng được gọi là chất trời ban, chỉ được sinh ra từ các sinh vật sống. Loài người đã phủ nhận điều này sau khi tự tổng hợp được chất hữu cơ từ các chất vô cơ bên ngoài cơ thể sinh vật. Bước lên tầm cao mới, chúng ta nâng cao khả năng tự tạo ra, điều khiển, kiểm soát các chất hữu cơ, phục vụ nhu cầu ngày càng cao và ngày càng đa dạng của mình. Áp dụng những tiến bộ hóa học kết hợp với thành tựu ở các lĩnh vực công nghệ sinh học, công nghệ gen, cơ khí… vào ngành sản xuất lương thực, thực phẩm, chúng ta tạo ra lượng sản phẩm Nhiều hơn, Nhanh hơn, Rẻ hơn và Bền hơn.

Tôi xin nói thêm về yếu tố Bền của lương thực, thực phẩm. Các chất dinh dưỡng trong thức ăn rất dễ bị tấn công bởi các yếu tố từ môi trường như nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, oxi, vi khuẩn, nấm… Sở dĩ như vậy bởi vì cả sinh giới đều sử dụng chất dinh dưỡng. Các chất này có độ bền vật lý, hóa học vừa phải và có thể bị phân giải bởi hệ enzym được hoàn thiện qua hàng tỉ năm. Trong điều kiện “yêu xa” hiện nay, chúng ta muốn có sữa Hà Lan uống mỗi sáng, nho Mỹ cho buổi trưa và thịt bò Úc mỗi buổi tối. Vậy nên chúng ta thiết lập những cách thức đặt biệt để kiểm soát quá trình phân hủy tự nhiên của thức ăn. Từ nhiệt độ thấp, độ muối cao, khí trơ, gói kín trong polymer… đến sự hỗ trợ của hóa chất. Hóa chất thường được hiểu là những chất do con người sản xuất ra. Để đảm bảo yêu cầu Nhanh, Nhiều, chúng ta đã tìm cách tổng hợp các chất giống và gần giống trong tự nhiên, nhưng ở điều kiện không tự nhiên: nhiệt độ cao, áp suất lớn, nồng độ cao, hoạt tính mạnh… Hóa chất còn hỗ trợ đắc lực trong việc ngăn chặn các yếu tố hóa sinh tấn công thức ăn. Hóa chất còn giúp tạo màu, tạo mùi, độ bóng, độ giòn, độ dẻo… Nhờ hóa chất, chúng ta gần như toàn năng!

Sản xuất phát triển, dân số gia tăng, lợi nhuận tăng theo cấp số nhân… một phần đắc lực nhờ yếu tố Bền của hóa chất trong thức ăn. Và lâu sau đó, vấn đề dần lộ ra, cũng vì nó Bền. Hóa chất vượt qua vòng kiểm soát của những điều kiện vật lý, hóa học trong môi trường thông thường, vì nó đã đi qua điều kiện khắc nghiệt của nhà máy. Hệ thống sinh vật, vi sinh vật chào thua hóa chất vì cấu trúc khác lạ của nó, chúng không có sẵn enzym để phân giải những chất con người mới tạo ra. Và chính cơ thể chúng ta cũng gặp điều tương tự. Khi bạn bị gai đâm và nếu nó nằm lại trong da, thì dần dần chỗ đó bị viêm sưng hoặc biến thành cục chai. Tương tự, những hóa chất Bền, với số lượng Nhiều, tốc độ Nhanh tấn công cơ thể chúng ta ở cấp độ tế bào, cấp độ phân tử. Có khi nó được loại bỏ bởi gan, thận, phổi, da… Có khi nó ở lại trong tế bào, leo lên AND ngồi chơi không chịu xuống. Nguy hiểm hơn nếu hóa chất nào đó ham vui tham gia vào những quá trình sinh hóa phức tạp và làm quá trình ấy bị lệch hướng, theo cách nào loài người chưa hiểu được, và có khi cũng không hề biết đến hóa chất đó và chu trình đó. Tế bào chiến đấu, chết và bị thương vô số. Những thương tổn truyền qua nhiều thế hệ tế bào, tích tụ lại và, tạo ra X-men hoặc bệnh tật. “Chúng ta đang sống trong một bể hóa chất” - Cô Trần Thị Như Trang, giảng viên Hóa Phân tích, khoa Hóa học, Đại học KHTN HCM. Vâng thưa cô, em sẽ cố không tạo ra nhiều hóa chất nữa.

Loài người không sản xuất theo cách này thì còn cách khác nữa chứ? Có một vài cách sản xuất khác, mà người ta gọi là thuận tự nhiên, hữu cơ hoặc cũng có thể gọi là cách sản xuất lạc hậu, manh mún, tự cung tự cấp… Tôi sẽ cố sống lâu để xem những chuyện thú vị sau này.

---

Cảm ơn những người đã mang những mảnh ghép tới với tôi.
Bài viết mang tính chủ quan cá nhân và chưa được kiểm định chất lượng :))

Dakmil, 12/02/2018
Planck.

Không sắc không hương

Không sắc không hương

“Cây này hạt bay như Bồ công anh phải không?” – “Ừ, ừ, đúng rồi! Hoa nó cũng đẹp nữa…”. Mấy cô gái làm kẻ du mục này ngại ghê. Mặc dù đã leo lên loài cây này cả trăm lần mà tự nhiên tôi thấy chột dạ, tôi chẳng nhớ hoa nó trông thế nào.
Một chiều cuối tuần nhẹ, có mấy kẻ thơ thẩn lang thang trong khuôn viên, hoa viên, công viên, khu rừng… Tự Nhiên. Trời không có nắng, những bóng cây lớn che đi những ánh sáng yếu ớt làm cho không khí dưới tán cây trầm hẳn lại. Chúng tôi sắp bước ra một bãi cỏ, một khoảng trời quang đãng. Tôi biết điều đó và cố tình đảo mắt thật chậm lướt qua hàng mít bên dãy nhà A, để rồi thấy bầu trời rực sáng lên, để trong lòng reo lên niềm vui khó tả như gió ào qua tán lá…
Chợt, có ai đó hỏi “Hoa có sắc nhưng không hương và hoa có hương mà không sắc, Cường, Cường thích hoa nào?”. Tâm trí chưa đáp xuống đất, nhưng câu trả lời đã có sẵn trong lòng rồi “Kể cả hoa không hương không sắc thì tôi vẫn thích”.
Hoa “…”

HCM, January 29, 2018.
Planck

Chuyện cây cối ở Hà Nội

Chuyện cây cối ở Hà Nội

Một ngày an yên ở HCM sau hành trình từ Nam ra Bắc trên chuyến Bus to BridgeFest, tôi lôi bản đồ ra xem những con đường mình đã đi qua tại Hà Nội. Ồ hình như là chúng tôi đi được nửa vòng Hà Nội rồi đấy: từ đường Phạm Hùng bên Mỹ Đình, mò lên đường Hoàng Quốc Việt, men theo đường Hoàng Hoa Thám chạy song song và khá gần hồ Tây, đi ngang Công viên Bách Thảo, phía sau Lăng Chủ tịch, đi qua Cửa Bắc, cầu Long Biên tới gần gần Cửa Ô Quan Chưởng… “Tới kia rẽ phải phải không?”, “Ơ răng biết hay rựa?”. Có gì đâu, tôi biết xác định phương hướng và có chút trí nhớ thôi mà. Vừa xem lại bản đồ, vừa hình dung từng con đường mình đi qua, từng khúc đi nhầm, những lúc ngơ ngác không rõ mình đang ở đâu và cả lúc reo lên vì thấy một chỗ quen thuộc.

Chiếc xe đi ngang Công viên Bách Thảo, tôi hiếu kỳ ngó vô trong nhưng tối om không thấy gì, chỉ thấy được những gốc cây to bự, sần sùi của hàng cây bóng mát ven đường là nằm trong tầm mắt. “Xà cừ phải không?”, “Ừ, đúng xà cừ đó”. Hàng cây trông thật bệ vệ, chắc chúng già lắm rồi. Trong những con đường mà tôi từng đi qua ở Hà Nội thì chúng to và chắc là cao nhất, cây ven hồ Gươm cũng già nhưng không cao lắm, và không đều như ở đây. Nếu là ban ngày tôi sẽ dừng lại, thả bộ trên vỉa hè, lắng nghe tiếng rì rào nhìn mặt trời chớp mắt qua những tán lá, những việc tôi luôn làm ở bất cứ nơi nào có cây cối. Công nhận những cây đoạn đường qua Công viên Bách Thảo rất lớn, ở Hồ Chí Minh may ra chỉ có cây ở Thảo Cầm Viên là lớn bằng. Nhưng nhìn chung có vẻ như cây bóng mát bên đường ở Hà Nội không được đều và cao như trong hồ Chí Minh. Cây bóng mát lớn ở Hồ Chí Minh thường có một thân cao, to đều và thẳng tắp như một cái cột, tít trên cao mới là tán cây. Những gốc cây của chúng cũng to nhưng không có sần sùi, cục này u kia. Nhưng mà tên nó là gì tôi không nhớ nổi, mặc dù đã từng nhiều lần lang thang trên các con đường và trong công viên, nhiều lần cố lấy tay gỡ một miếng vỏ nó ra, nhiều lần nhặt lá và xé nhỏ, từng nhặt trái và ném lên cho nó vừa quay vừa rơi xuống… rõ ràng là tôi biết nó. Và tôi cũng từng biết tên nó rồi, cái tên mà con người gán cho, trong phút chốc tôi không nhớ nổi. Có lẽ do dạo này tôi đang quên dần ngôn ngữ định nghĩa và khái niệm chính xác, thay vào đó là khả năng ngôn ngữ thiên về cảm nhận và… giấc mơ. Thế nên bây giờ nói chuyện với loài người khó lắm, tội. Mãi tới mấy ngày trước, tôi mới nghe người thầy lớn tuổi nói rằng nó tên là Dầu Rái, cái tên chẳng có chút liên quan gì đến những cảm nhận của tôi về loài cây này nên tôi quên nó đi là phải.

“Thành phố Dầu Rái”, cái tên có ý bảo thành phố HCM này trồng nhiều Dầu Rái lắm, nhưng tuyệt đại đa số các bạn trẻ trong lớp đều xa lạ với cái tên này. Và tôi cũng cho rằng, rất nhiều trong hàng triệu người hàng ngày vẫn qua lại trên các con đường, dưới các bóng cây cũng chẳng biết thành phố Dầu Rái và cây Dầu Rái là gì, giống tôi. Nhiều người nghĩ rằng, thành phố này hiện đại, giàu mạnh và văn minh, cây cối chẳng nhiều ý nghĩa, chỉ tổ vướng víu. Nếu không có cây thì đường sẽ rộng hơn, những căn nhà cao tầng xây thoải mái hơn… và đủ các thứ lợi ích kinh tế khác. Làm mát ấy hả, đã có máy lạnh; che mát ấy hả, đã có tôn lạnh. Vấn đề là, máy lạnh (cũng giống như tủ lạnh) thì gọi là máy nóng cũng không sai, vì nó chỉ chuyển hơi nóng đi chỗ khác, và chính bản thân nó cũng tỏa ra hơi nóng khi chuyển điện năng thành cơ năng và nhiệt năng. Còn vật liệu cách nhiệt có tinh vi tới đâu cũng phải chào thua cây xanh vì vật liệu cách nhiệt con người tạo ra thì cố hắt năng lượng mặt trời trở lại môi trường, trong khi cây xanh chuyển thành năng lượng ấy thành dạng dự trữ trong chất hữu cơ, trong chính bản thân nó. Thế nhưng trong đoàn xe chạy đều đều nối đuôi nhau kín khắp các con đường HCM, tiếng xe gầm lên như một cơn bão, mấy ai kịp dừng lại một chút để ngắm nghía tán cây trên đầu mình. Để rồi người ta coi những hàng cây dăm bảy chục thậm chí hàng trăm năm tuổi cứ như là bụi áo vậy: phủi tay cái bay cả hàng cây. Thầy ơi, thành phố Dầu Rái đã không còn trong lòng người HCM nữa và cũng sẽ dần không còn trên thực tế nữa. Có chăng chỉ một nhóm nhỏ không mong muốn những cái cây bị hạ xuống: những người hoài cổ, những thi sĩ, những người sống bám vỉa hè dưới bóng mát hàng cây, những người không mơ đến máy lạnh, những kẻ lạc hậu trên núi xuống với niềm tin rằng mỗi cái cây, mỗi con vật hay hòn đá đều có linh hồn, như tôi đây…

Những bạn đang ham hố tới HCM, muốn trải nghiệm thành phố này, muốn cảm nhận những cái cây trong thành phố (không chỉ có Dầu Rái) thì tới nhanh nhanh đi còn kịp. Tới nơi đây, mà thực ra bất cứ đâu cũng được, miễn là cho tôi một khoảng yên tĩnh, vài cái cây, một khoảng trời và gió nữa (để chém), tôi sẽ cùng bạn trò chuyện.

Chuyện cây cối ở Hà Nội mà đi xa ơi là xôi, sẽ còn gặp lại Hà Nội.

HCM, January 26, 2018.

Planck