Không yêu xa số 5: DƯỚI MỘT MÁI NHÀ

Nhà em ở Dakmil, nhà anh cũng ở Dakmil, thế là chúng ta chung một nhà rồi :))

Đó là một mái nhà đặc biệt, mái nhà mà bao nhiêu nắng, bao nhiêu mưa đều xuyên qua hết. Những tia nắng xuyên qua bầu trời rất trong và rất xanh, chiếu lên mặt đất đỏ đậm, trù phú. Bầu trời yên bình và an toàn, anh thường hít thở những hơi thật nhẹ, thật sâu dưới bầu trời ấy. Phóng tầm mắt lên vời vợi, nền trời xanh đậm như chạm vào được, thật vô lý phải không? Phía xa xa là nương rẫy xanh tươi tựa vào những sườn đồi xếp san sát xa tới xanh mờ.

Rồi bầu trời cao vợi ấy có những lúc thật nặng nề bởi những đám mây đen đặc cuồn cuộn muốn đổ sập xuống, bắt đầu từ phía chân trời xa xôi phía Tây Nam. Những lúc như vậy, những đỉnh đồi bé nhỏ xa xôi chợt bừng sáng lên trên nền trời đen, sáng như lần cuối cùng vậy. Một tia chớp lan ra khắp bầu trời, những dòng nước xám như một dòng thác đổ xuống, thấy rõ được những sợi nước rủ xuống đang nuốt dần những miền đất. Cây cối xung quanh đột ngột reo lên bởi gió, phảng phất hơi mát từ một cơn dông đang tới.

Mùa đông đến, bầu trời xám xịt, những đám mây theo gió mùa kéo qua lớp lớp như đang hành quân. Gió lạnh siết lấy từng ngón tay. Có những ngày anh lặng im xuyên qua màn sương trắng ngập tràn thung lũng. Những hạt nước li ti đậu lại trên vải len, trắng muốt.

Người anh yêu, chắc hẳn em sẽ ở đâu đó dưới mái nhà ấy. Đôi mắt em phản chiếu bầu trời nơi ấy, bàn tay em đã hứng những giọt mưa nơi ấy, đôi chân em thấm đượm màu đất ấy… Em có thể cảm nhận và chấp nhận phần nào những biến động trong anh, những biến động đến từ những thế giới xa xôi. Và anh cũng sẽ làm điều đó. Chúng ta đã tìm thấy nhau chưa nhỉ?

#rìacủacaonguyên
Mùa mưa mới đang đến
HCM, tháng 4, 2018

Không yêu xa – Số 2: NHỨT CỰ LY, NHÌ KHOẢNG CÁCH

Hà Nội, 12/2017.

Mọi người có thấy gì đó sai sai không? Cự ly với Khoảng cách thì có gì khác nhau đâu. Đúng là như vậy. Câu này remix từ câu “Nhứt cự ly, nhì tốc độ”, nó nằm trong một tuyển tập thành ngữ, ca dao… remix của “ông cha” vui tính của tôi. Ngoài câu trên còn phải kể đến những câu như là “Nhứt thủy nhì nước” (gốc: “Nhứt thủy nhì hỏa”), “Nhứt bì nhì da” (gốc: “Nhứt bì nhì cốt”)… Đôi lúc cũng phải bật cười với thanh niên này. Cả câu gốc và câu remix, tôi không hiểu lắm những ý nghĩa ẩn sau nó, chỉ là nó hơi liên quan tới chủ đề tôi quan tâm nên tôi vất vô giật tít thôi: Yêu xa. Gia Lai tháng 7/2017, Thề sẽ không yêu xa số 1 ra đời nói về những tình cảm đặc biệt giữa những người “không quen biết”. Hà Nội tháng 12/2017 một lần nữa tôi va phải nhiều người lạ, nhưng đó cũng là một cơ duyên giúp tôi thâu nhận những mảnh ghép, những từ khóa còn thiếu trong bức tranh tư duy của tôi về một thứ yêu xa khác, gọi là yêu ĐỒ ĂN ở xa.

Một ngành sản xuất trong thời đại công nghiệp muốn giảm chi phí, để tạo nên ưu thế cạnh tranh, tăng lợi nhuận thì cơ bản cần đảm bảo 5 tiêu chí: Nhanh – Nhiều – Rẻ – Bền – Đẹp. Ngành sản xuất lương thực, thực phẩm không là ngoại lệ và khi kết hợp những đặc trưng của ngành này với yêu cầu công nghiệp, thì điều thú vị sẽ xảy ra. Lương thực, thực phẩm là những thứ con người ăn, uống để cấu tạo và nuôi dưỡng cơ thể, vì thế thành phần chính của chúng (trừ nước) là chất hữu cơ. Chất hữu cơ từng được gọi là chất trời ban, chỉ được sinh ra từ các sinh vật sống. Loài người đã phủ nhận điều này sau khi tự tổng hợp được chất hữu cơ từ các chất vô cơ bên ngoài cơ thể sinh vật. Bước lên tầm cao mới, chúng ta nâng cao khả năng tự tạo ra, điều khiển, kiểm soát các chất hữu cơ, phục vụ nhu cầu ngày càng cao và ngày càng đa dạng của mình. Áp dụng những tiến bộ hóa học kết hợp với thành tựu ở các lĩnh vực công nghệ sinh học, công nghệ gen, cơ khí… vào ngành sản xuất lương thực, thực phẩm, chúng ta tạo ra lượng sản phẩm Nhiều hơn, Nhanh hơn, Rẻ hơn và Bền hơn.

Tôi xin nói thêm về yếu tố Bền của lương thực, thực phẩm. Các chất dinh dưỡng trong thức ăn rất dễ bị tấn công bởi các yếu tố từ môi trường như nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, oxi, vi khuẩn, nấm… Sở dĩ như vậy bởi vì cả sinh giới đều sử dụng chất dinh dưỡng. Các chất này có độ bền vật lý, hóa học vừa phải và có thể bị phân giải bởi hệ enzym được hoàn thiện qua hàng tỉ năm. Trong điều kiện “yêu xa” hiện nay, chúng ta muốn có sữa Hà Lan uống mỗi sáng, nho Mỹ cho buổi trưa và thịt bò Úc mỗi buổi tối. Vậy nên chúng ta thiết lập những cách thức đặt biệt để kiểm soát quá trình phân hủy tự nhiên của thức ăn. Từ nhiệt độ thấp, độ muối cao, khí trơ, gói kín trong polymer… đến sự hỗ trợ của hóa chất. Hóa chất thường được hiểu là những chất do con người sản xuất ra. Để đảm bảo yêu cầu Nhanh, Nhiều, chúng ta đã tìm cách tổng hợp các chất giống và gần giống trong tự nhiên, nhưng ở điều kiện không tự nhiên: nhiệt độ cao, áp suất lớn, nồng độ cao, hoạt tính mạnh… Hóa chất còn hỗ trợ đắc lực trong việc ngăn chặn các yếu tố hóa sinh tấn công thức ăn. Hóa chất còn giúp tạo màu, tạo mùi, độ bóng, độ giòn, độ dẻo… Nhờ hóa chất, chúng ta gần như toàn năng!

Sản xuất phát triển, dân số gia tăng, lợi nhuận tăng theo cấp số nhân… một phần đắc lực nhờ yếu tố Bền của hóa chất trong thức ăn. Và lâu sau đó, vấn đề dần lộ ra, cũng vì nó Bền. Hóa chất vượt qua vòng kiểm soát của những điều kiện vật lý, hóa học trong môi trường thông thường, vì nó đã đi qua điều kiện khắc nghiệt của nhà máy. Hệ thống sinh vật, vi sinh vật chào thua hóa chất vì cấu trúc khác lạ của nó, chúng không có sẵn enzym để phân giải những chất con người mới tạo ra. Và chính cơ thể chúng ta cũng gặp điều tương tự. Khi bạn bị gai đâm và nếu nó nằm lại trong da, thì dần dần chỗ đó bị viêm sưng hoặc biến thành cục chai. Tương tự, những hóa chất Bền, với số lượng Nhiều, tốc độ Nhanh tấn công cơ thể chúng ta ở cấp độ tế bào, cấp độ phân tử. Có khi nó được loại bỏ bởi gan, thận, phổi, da… Có khi nó ở lại trong tế bào, leo lên AND ngồi chơi không chịu xuống. Nguy hiểm hơn nếu hóa chất nào đó ham vui tham gia vào những quá trình sinh hóa phức tạp và làm quá trình ấy bị lệch hướng, theo cách nào loài người chưa hiểu được, và có khi cũng không hề biết đến hóa chất đó và chu trình đó. Tế bào chiến đấu, chết và bị thương vô số. Những thương tổn truyền qua nhiều thế hệ tế bào, tích tụ lại và, tạo ra X-men hoặc bệnh tật. “Chúng ta đang sống trong một bể hóa chất” - Cô Trần Thị Như Trang, giảng viên Hóa Phân tích, khoa Hóa học, Đại học KHTN HCM. Vâng thưa cô, em sẽ cố không tạo ra nhiều hóa chất nữa.

Loài người không sản xuất theo cách này thì còn cách khác nữa chứ? Có một vài cách sản xuất khác, mà người ta gọi là thuận tự nhiên, hữu cơ hoặc cũng có thể gọi là cách sản xuất lạc hậu, manh mún, tự cung tự cấp… Tôi sẽ cố sống lâu để xem những chuyện thú vị sau này.

---

Cảm ơn những người đã mang những mảnh ghép tới với tôi.
Bài viết mang tính chủ quan cá nhân và chưa được kiểm định chất lượng :))

Dakmil, 12/02/2018
Planck.

Không sắc không hương

Không sắc không hương

“Cây này hạt bay như Bồ công anh phải không?” – “Ừ, ừ, đúng rồi! Hoa nó cũng đẹp nữa…”. Mấy cô gái làm kẻ du mục này ngại ghê. Mặc dù đã leo lên loài cây này cả trăm lần mà tự nhiên tôi thấy chột dạ, tôi chẳng nhớ hoa nó trông thế nào.
Một chiều cuối tuần nhẹ, có mấy kẻ thơ thẩn lang thang trong khuôn viên, hoa viên, công viên, khu rừng… Tự Nhiên. Trời không có nắng, những bóng cây lớn che đi những ánh sáng yếu ớt làm cho không khí dưới tán cây trầm hẳn lại. Chúng tôi sắp bước ra một bãi cỏ, một khoảng trời quang đãng. Tôi biết điều đó và cố tình đảo mắt thật chậm lướt qua hàng mít bên dãy nhà A, để rồi thấy bầu trời rực sáng lên, để trong lòng reo lên niềm vui khó tả như gió ào qua tán lá…
Chợt, có ai đó hỏi “Hoa có sắc nhưng không hương và hoa có hương mà không sắc, Cường, Cường thích hoa nào?”. Tâm trí chưa đáp xuống đất, nhưng câu trả lời đã có sẵn trong lòng rồi “Kể cả hoa không hương không sắc thì tôi vẫn thích”.
Hoa “…”

HCM, January 29, 2018.
Planck

Chuyện cây cối ở Hà Nội

Chuyện cây cối ở Hà Nội

Một ngày an yên ở HCM sau hành trình từ Nam ra Bắc trên chuyến Bus to BridgeFest, tôi lôi bản đồ ra xem những con đường mình đã đi qua tại Hà Nội. Ồ hình như là chúng tôi đi được nửa vòng Hà Nội rồi đấy: từ đường Phạm Hùng bên Mỹ Đình, mò lên đường Hoàng Quốc Việt, men theo đường Hoàng Hoa Thám chạy song song và khá gần hồ Tây, đi ngang Công viên Bách Thảo, phía sau Lăng Chủ tịch, đi qua Cửa Bắc, cầu Long Biên tới gần gần Cửa Ô Quan Chưởng… “Tới kia rẽ phải phải không?”, “Ơ răng biết hay rựa?”. Có gì đâu, tôi biết xác định phương hướng và có chút trí nhớ thôi mà. Vừa xem lại bản đồ, vừa hình dung từng con đường mình đi qua, từng khúc đi nhầm, những lúc ngơ ngác không rõ mình đang ở đâu và cả lúc reo lên vì thấy một chỗ quen thuộc.

Chiếc xe đi ngang Công viên Bách Thảo, tôi hiếu kỳ ngó vô trong nhưng tối om không thấy gì, chỉ thấy được những gốc cây to bự, sần sùi của hàng cây bóng mát ven đường là nằm trong tầm mắt. “Xà cừ phải không?”, “Ừ, đúng xà cừ đó”. Hàng cây trông thật bệ vệ, chắc chúng già lắm rồi. Trong những con đường mà tôi từng đi qua ở Hà Nội thì chúng to và chắc là cao nhất, cây ven hồ Gươm cũng già nhưng không cao lắm, và không đều như ở đây. Nếu là ban ngày tôi sẽ dừng lại, thả bộ trên vỉa hè, lắng nghe tiếng rì rào nhìn mặt trời chớp mắt qua những tán lá, những việc tôi luôn làm ở bất cứ nơi nào có cây cối. Công nhận những cây đoạn đường qua Công viên Bách Thảo rất lớn, ở Hồ Chí Minh may ra chỉ có cây ở Thảo Cầm Viên là lớn bằng. Nhưng nhìn chung có vẻ như cây bóng mát bên đường ở Hà Nội không được đều và cao như trong hồ Chí Minh. Cây bóng mát lớn ở Hồ Chí Minh thường có một thân cao, to đều và thẳng tắp như một cái cột, tít trên cao mới là tán cây. Những gốc cây của chúng cũng to nhưng không có sần sùi, cục này u kia. Nhưng mà tên nó là gì tôi không nhớ nổi, mặc dù đã từng nhiều lần lang thang trên các con đường và trong công viên, nhiều lần cố lấy tay gỡ một miếng vỏ nó ra, nhiều lần nhặt lá và xé nhỏ, từng nhặt trái và ném lên cho nó vừa quay vừa rơi xuống… rõ ràng là tôi biết nó. Và tôi cũng từng biết tên nó rồi, cái tên mà con người gán cho, trong phút chốc tôi không nhớ nổi. Có lẽ do dạo này tôi đang quên dần ngôn ngữ định nghĩa và khái niệm chính xác, thay vào đó là khả năng ngôn ngữ thiên về cảm nhận và… giấc mơ. Thế nên bây giờ nói chuyện với loài người khó lắm, tội. Mãi tới mấy ngày trước, tôi mới nghe người thầy lớn tuổi nói rằng nó tên là Dầu Rái, cái tên chẳng có chút liên quan gì đến những cảm nhận của tôi về loài cây này nên tôi quên nó đi là phải.

“Thành phố Dầu Rái”, cái tên có ý bảo thành phố HCM này trồng nhiều Dầu Rái lắm, nhưng tuyệt đại đa số các bạn trẻ trong lớp đều xa lạ với cái tên này. Và tôi cũng cho rằng, rất nhiều trong hàng triệu người hàng ngày vẫn qua lại trên các con đường, dưới các bóng cây cũng chẳng biết thành phố Dầu Rái và cây Dầu Rái là gì, giống tôi. Nhiều người nghĩ rằng, thành phố này hiện đại, giàu mạnh và văn minh, cây cối chẳng nhiều ý nghĩa, chỉ tổ vướng víu. Nếu không có cây thì đường sẽ rộng hơn, những căn nhà cao tầng xây thoải mái hơn… và đủ các thứ lợi ích kinh tế khác. Làm mát ấy hả, đã có máy lạnh; che mát ấy hả, đã có tôn lạnh. Vấn đề là, máy lạnh (cũng giống như tủ lạnh) thì gọi là máy nóng cũng không sai, vì nó chỉ chuyển hơi nóng đi chỗ khác, và chính bản thân nó cũng tỏa ra hơi nóng khi chuyển điện năng thành cơ năng và nhiệt năng. Còn vật liệu cách nhiệt có tinh vi tới đâu cũng phải chào thua cây xanh vì vật liệu cách nhiệt con người tạo ra thì cố hắt năng lượng mặt trời trở lại môi trường, trong khi cây xanh chuyển thành năng lượng ấy thành dạng dự trữ trong chất hữu cơ, trong chính bản thân nó. Thế nhưng trong đoàn xe chạy đều đều nối đuôi nhau kín khắp các con đường HCM, tiếng xe gầm lên như một cơn bão, mấy ai kịp dừng lại một chút để ngắm nghía tán cây trên đầu mình. Để rồi người ta coi những hàng cây dăm bảy chục thậm chí hàng trăm năm tuổi cứ như là bụi áo vậy: phủi tay cái bay cả hàng cây. Thầy ơi, thành phố Dầu Rái đã không còn trong lòng người HCM nữa và cũng sẽ dần không còn trên thực tế nữa. Có chăng chỉ một nhóm nhỏ không mong muốn những cái cây bị hạ xuống: những người hoài cổ, những thi sĩ, những người sống bám vỉa hè dưới bóng mát hàng cây, những người không mơ đến máy lạnh, những kẻ lạc hậu trên núi xuống với niềm tin rằng mỗi cái cây, mỗi con vật hay hòn đá đều có linh hồn, như tôi đây…

Những bạn đang ham hố tới HCM, muốn trải nghiệm thành phố này, muốn cảm nhận những cái cây trong thành phố (không chỉ có Dầu Rái) thì tới nhanh nhanh đi còn kịp. Tới nơi đây, mà thực ra bất cứ đâu cũng được, miễn là cho tôi một khoảng yên tĩnh, vài cái cây, một khoảng trời và gió nữa (để chém), tôi sẽ cùng bạn trò chuyện.

Chuyện cây cối ở Hà Nội mà đi xa ơi là xôi, sẽ còn gặp lại Hà Nội.

HCM, January 26, 2018.

Planck

Muồng trâu - Loài hoa số 23

MUỒNG TRÂU

Muồng trâu. Mãi tận năm ngoái tôi mới biết tên loài cây này, chị nuôi bướm trong Thảo Cầm Viên nói tôi biết. Xin nhắc đây không phải là loài hoa của mùa đông đâu, HCM bới đâu ra mùa đông. Và nó cũng không phải biểu tượng mùa đông Dakmil nữa. Sự thật thì muồng trâu khó gặp ở Dakmil, bởi vì nó là loài sống gần nước trong khi rìa của cao nguyên là vùng khởi nguồn các dòng sông nên chỉ có những con suối nhỏ thôi. Cơ duyên nào đó khiến chúng trở thành những ngọn nến của mùa đông của riêng tôi, nên tôi mới tặng nó một cái tên thật kêu: Loài hoa của mùa đông. Có một vài loài hoa khác xứng đáng cho danh xưng này hơn, nhắc đến thôi tự dưng tôi thấy sương mù và gió lạnh rồi, tôi sẽ kể về chúng sau. Muồng trâu là loài sống gần nước và HCM nhiều nơi đất ngập, thế nên loài cây này như được mùa vậy. Dakmil đầu đông những bông hoa chỉ những ngọn nến, những đốm lửa rải rác dọc theo các con suối nhỏ. Trong khi ngoài cánh đồng hoang, chúng bừng lên như những ngọn đuốc, như những đám lửa gần gần, xa xa, bên phải bên trái ngập cả tầm mắt. Thiên nhiên thật nhiều điều thú vị…

6 tháng trước…

… Thiên nhiên thật kỳ diệu, có những điều thú vị nhỏ bé ẩn khuất giữa một khoảng không gian bao la xa xôi và không một bóng người. Phải chi có một người ở đây để khoe những phát hiện mới của tôi, phải chi có ai ở bên cạnh để tôi chia sẻ hạnh phúc này… Chợt thấy rùng mình vì cô đơn giữa vũ trụ kiều diễm và phức tạp này. Mình không thể ôm riêng tất cả mọi suy tư và tình cảm trong thế giới của riêng mình mãi được. Rốt cuộc thì về căn bản mỗi người được thiết kế ra để kết nối với người khác. Trong phút chốc chỉ muốn người đứng bên tôi mà ôm chầm lấy. Chỉ có trái tim mới chạm được đến trái tim, chỉ có tâm hồn mới hòa quyện được với tâm hồn. Một nỗi buồn thăm thẳm, xa xôi đến choáng ngợp lao đến xô nghiêng cả bầu trời và mặt đất: Nơi xa người nhớ tôi không?...

Buổi chiều hôm nay cũng không khá gì hơn. Hàng ngàn ngọn lửa không sưởi ấm nổi một cõi lòng.

Ngày 23. November 6st, 2017.

Planck

Loài hoa của mùa đông - Loài hoa số 22

Loài hoa 22. November 1^st, 2017.

Cuối mùa mưa, cánh đồng hoang rần rần trổ bông cho kịp kết hạt trước khi mùa khô đến. Những cơn giông vẫn còn ghé ngang, không khí đẫm sương mai mát lành. Trên những nhành lá, đám cỏ lớp lớp đầy sức sống, những loài hoa dại bung nở. Những bông hoa nhỏ bé, xinh đẹp, giản dị và lẩn khuất, có bông mong manh, có bông cứng cáp, có bông tím, bông trắng, hồng, vàng và cả xanh rải đầy cánh đồng như hoa thêu trên tấm thảm vậy.

“Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân” _ Xuân Diệu. Hoa càng nhiều thì tôi càng buồn vì không muốn ngày tàn đến, kéo đi bao nhiêu điều thú vị tôi chưa kịp khám phá ra. Đành đợi những mùa mưa năm mới vậy. Sẽ ổn thôi, vì hành trình 500 loài hoa là hành trình của sự cam kết và kiên trì mà.

Một buổi sáng, tôi chợt thấy mùa khô. Những cơn mưa đã thưa dần từ trước đó, không khí khô đi, mờ bụi bị gió cuốn lên từ mặt đất đang khô lại, vỡ vụn ra như bột. Con đường xanh loang lổ những đám cỏ vàng: chúng sắp chết. Trên những đám cây dại, hoa vẫn nở nhưng thưa dần đi, thay vào đó là từng cùm quả, nhiều quả đã khô đi. Khi trái chín khô hết cũng là lúc cây hoàn thành nhiệm vụ, chúng sẽ chết hết. Sớm thôi, màu xanh của cánh đồng sẽ được thay thế bằng màu vàng, màu nâu đen khô héo, phiền muộn. Rồi đến một ngày gió thở dài, mưa bay lất phất và 1 loài hoa báo hiệu, nhà thờ nào đó đang chuẩn bị lễ Các Thánh, nghĩa địa đâu đó đang sắp xếp cho lễ Các Linh hồn: mùa đông đã về Dakmil…

---

Nhiều năm về trước, một buổi sáng mát lạnh tới lạ, tôi lội qua dòng nước lạnh của con suối nhỏ gần nhà rồi đi xuôi theo dòng chảy của nó. Những giọt mưa nhỏ lạnh lẽo rơi xuống trên vai. Nhìn dọc theo thung lũng suối rồi nhìn lên bầu trời xám trắng sang sáng không có mặt trời. Phía xa, vùng đất sình lầy cỏ lùng và cỏ lác được dòng suối tưới mát suốt mùa mưa thấp thoáng những ngọn nến vàng cam, mờ đục. Lội xuống dòng nước một lần nữa để lần tới gốc cây. Cái cây có là giống cây muồng, nhưng thân lại nhỏ hơn nhiều. Tôi lấy hai bàn tay ôm lấy thân cây lay lay, những nụ hoa – những ngọn nến – trên đỉnh rung rung trên nền trời mờ sáng. Cố sức leo lên, thân cây xiêu qua một bên và tôi với hái được một ngọn nến. Cành hoa dai phết còn bông hoa thì có mùi thấy ghê. Nhưng mà trong một ngày buồn thiu, vắng vẻ, lạnh lẽo thế này thì có thứ gì đó để chơi là vui rồi. Giờ thì nghịch nào! Có nhiều búp hoa sắp từ thấp đến cao và vòng quay cành hoa. Cánh hoa đầu tiên bên ngoài mỗi búp hoa có màu vàng cam và trong trong, mịn tê cả mấy đầu ngón tay. Chúng có hình giống cái thuyền thúng, nhưng dài hơn. À, thuyền thì phải bơi trên sông, sông nằm ngay cạnh luôn này. Một chiếc thuyền trôi đi, dập dềnh bên này bên kia, xoay tròn mấy vòng rồi đột ngột lao nhanh, biến mất sau một đám cỏ rồi xuất hiện ở một khúc cua gấp. Vui quá! Đuổi theo nó đi. Một chiếc thuyền bé hơn hạ thủy, hăm hở lao đi, nhưng chắc chắn không đuổi kịp chiếc trước rồi. Cứ như thế một đoàn thuyền xuất hiện trên một khúc sông dài, chiếc sau bé hơn chiếc trước, cứ bé dần dần tới mức không bé nổi nữa bởi vì đã tới đỉnh của ngọn nến rồi. Không sao, còn thứ khác chơi mà. Bên trong mỗi chiếc thuyền là một hạt tròn tròn dài dài nhìn giống quả cà phê nhưng mềm hơn nhiều, bóp nhẹ thì nó tách ra thành những cánh hoa vàng tươi bao bọc lấy những sợi nhị và nhụy bên trong. Mạnh tay thêm chút nữa, miết miết hai đầu ngón tay, từng cánh hoa, nhị nhụy hoa rơi xuống dòng suối nhỏ. Buổi sáng hôm đó dành trọn cho những ngọn nến, những cánh hoa vàng rải đầy trên nền cỏ đang úa dần. Loài cây này có cảm thấy như vậy không nhỉ, vì mấy năm tôi để ý thấy nó cứ ra hoa đầu đông và kết quả vào cuối đông, cái mùa thê lương nhất trong năm. Cuối đông, dòng suối đã trơ đáy, mưa phùn và gió lạnh lất phất đầu đông, ào ạt giữa đông cũng đã mệt mỏi, chỉ còn bầu trời tù mờ gió bụi và nắng hanh. Mà cũng sớm thôi, khi mùa khô chính thức bắt đầu…

À, để tôi nói nghe về các mùa của Dakmil. Chứ buồn cười không, gì mà Đông - Hạ - Xuân - Thu lẫn với mùa Mưa, mùa Khô vậy. Dakmil thuộc tỉnh Daknong, 1 trong 5 tỉnh Tây Nguyên và có thể là tỉnh ít người biết nhất Việt Nam. Tây Nguyên thuộc miền nhiệt đới, mùa mưa từ khoảng từ tháng 4 đến tháng 10, còn mùa khô khoảng từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Thế mùa đông ở đâu ra vậy? Tháng 7, tháng 8 vẫn đang là đỉnh điểm mùa mưa, có những đợt mưa bão dầm dề tới cả 1 - 2 tuần liền. Trung thu vẫn còn mùa mưa, gần như năm nào trung thu cũng mưa mặc dù không mưa lớn như tháng 8 nhưng cũng đủ để phá đám cuộc vui ngoài trời. Rồi trong khoảng từ Trung thu đến ngày lễ Các Thánh, lễ Các Linh hồn 01, 02/11, những cơn mưa dông ngưng lúc nào không hay biết, thay vào đó là những cơn mưa phùn dày hạt và gió lạnh, có khi chỉ có mỗi gió mạnh thôi. Đấy là gió mùa Đông Bắc thổi mãi từ Siberia, qua Trung Quốc, hớt theo ít hơi ẩm biển Đông tới Tây Nguyên. Vượt hàng trăm dặm cao Nguyên Đăk Lak, va vào sườn cao nguyên M’nong cao hơn gây ra gió mạnh và mưa lạnh. Chỗ đó là Dakmil, hay tôi gọi là “rìa của cao nguyên”. Mùa đông từ đấy mà ra. Mười mấy năm kiểu gì tới ngày lễ Các Thánh và lễ Các Linh hồn mùa đông cũng đã rõ ràng. Mùa đông kéo qua Noel và dừng lại đâu đó trước Tết. Tết của Dakmil rớt vô mùa khô chính thức, mùa mà ngày thì nắng ròng, bầu trời không một gợn mây, khô khốc và mờ bụi, gió thì vẫn mạnh và ban đêm vẫn còn lạnh. Nếu gọi mùa xuân là mùa của sự sống, của sự tái sinh thì mùa xuân thực thụ của Dakmil phải là lúc trời đất chuyển mình từ sang mùa mưa mới. Gió ẩm Tây Nam kéo mây về, không khí hừng hừng, bao nhiêu cây lá bung ra sức sống xanh non, tươi sáng cùng với những cơn mưa đầu mùa ồn ào, sớm chớp và ngai ngái mùi đặc trưng. Lúc này dòng suối vẫn chưa đủ nước để chảy. Cây muồng trâu vẫn đứng ở đó, không còn một chiếc lá hay một bông hoa nào hết, hàng chục trái khô chứa đầy hạt rung lên rào rào mỗi khi bi tôi đạp vào. Những mầm non mới đang lú nhú…

---

HCM 02/11/2017, ngọn nến đã thắp lên ngoài đồng hoang, mùa khô đã về. Nơi này không có mùa đông. Điều đó không có nghĩa là tôi không cảm thấy nó. Mùa đông lại về trong tôi như 19 năm vẫn thế, mang theo những nỗi cô đơn, nỗi buồn mụng mị lạ lùng. Và năm nay, tôi có thêm một nỗi buồn mới mang tên nỗi buồn của kẻ khác.

Rìa của cao nguyên.
November 1^st, 2017.

My own chemistry - Kỳ 6: Nấu ăn và hóa học

HÓA HỌC CỦA RIÊNG TÔI

KỲ 6: NẤU ĂN VÀ HÓA HỌC.

Trên bếp của nhà hàng có 3 nồi lớn.

-          - Cu, vô phụ anh khuấy cái này đi.

-          - Khuấy bao nhiêu lâu anh?

-          - 2 tiếng!

-          - (chắc anh đùa) Mà khuấy để làm gì vậy anh?

-          -  Cho nó sôi nhanh hơn.

Cho nó sôi nhanh hơn?... Khoan, tôi ngửi mùi gì đó. Sôi nhanh hơn? Lửa, năng lượng, nhiệt năng, nhiệt độ… Mọi thứ đang kết nối lại: dung dịch, đối lưu, khuấy, cái nồi hình trụ, becher, ống nghiệm hình trụ, muôi, đũa thủy tinh, tiếng leng keng, ánh sáng đỏ xuyên qua từ bếp…

Ánh sáng!

-          - Cho nó sôi đều hơn chứ?

-          - À, đúng rồi – anh đầu bếp đáp.

-          - Nếu không khuấy nó sẽ bị cháy?

-          - Ăn sẽ có mùi hơi khét khét. Ủa sao chú biết?

-          - (cười mỉm) Hóa học!

Vào một ngày đẹp trời của năm 3, bạn Cường chợt nhận ra những chân lý của môn Hóa Lý 1 học hồi năm 2!

Bếp cung cấp nhiệt, nhiệt truyền vào nước làm nước sôi. Nhiệt độ của chất lỏng (ý là dung dich) là thước đo cho mức độ “vật vã” của các hạt vật chất. Chúng càng vật vã, càng dao động quanh một chỗ càng mạnh thì có nhiệt độ càng cao. Tới một mức các hạt vật chất dao động quá mạnh nên rủ nhau bay ra khỏi dung dịch, thì lúc đó dung dịch sôi. Các hạt vật chất trong dung dịch mà càng nặng hoặc càng hút lấy nhau bền chặt, thì phải cung cấp nhiều nhiệt hơn để nó dao động, tức là phải đun lâu hơn để nó nóng hơn và nhiệt độ sôi của nó càng cao. Ví dụ như nước bình thường sôi ở 100˚C nhưng nếu ta bỏ thêm muối vô, muối níu kéo những hạt phân tử nước lại làm cho nước muối sôi ở hơn 100˚C. Bỏng canh nguy hiểm hơn bỏng nước sôi cũng vì lý do đó.

Nhưng tại sao ta phải khuấy? Trước khi nhiệt đi từ bếp vào dung dịch, nó phải đi qua vật dùng để chứa dung dịch đó. Vật chứa là chất rắn. Chất rắn truyền nhiệt bằng cách truyền nhiệt, nhiệt đi lần lần từ nguyên tử, phân tử này qua nguyên tử, phân tử khác. Kim loại thì dẫn nhiệt tốt hơn thủy tinh, thủy tinh dỏm còn bị vỡ khi nóng lạnh không đều nữa. Chất lỏng/ dung dịch truyền nhiệt bằng đối lưu, quá trình diễn ra như sau: phần chất lỏng dưới đáy vật chứa được truyền nhiệt và nóng lên, nở ra và nổi lên trên đồng thời phần chất lỏng lạnh hơn thế chỗ vô, dần dần toàn bộ chất lỏng nóng như nhau và sôi cùng lúc. Vấn đề xảy ra khi có những cản trở làm đối lưu không kịp, nước nóng lên ko đều, nếu đun bằng bình thủy tinh dỏm thì nguy cơ vỡ, bị bắt đền và học lại rất cao, chưa kể nguy cơ dưới đáy sôi trước, hơi thoát ra ào ạt phụt dung dịch hóa chất bay ra; nếu đun trong xoong nồi kim loại thì không lo vỡ, mà nó cháy luôn, trước khi cháy cái nồi thì nó cháy đồ ăn trước. Nấu nước sôi thì chẳng lo, nước lẩu vẫn ổn, nước sốt phải khuấy lẹ tay, còn súp, cháo thì cực kỳ cẩn thận. Tự nhiên nhớ tới nồi bánh tét bự chảng ở góc sân mỗi dịp Tết, lúc nghe tiếng nước sôi ọc ọc dưới đáy thì vẫn thì tay trên đỉnh nồi bánh bình thường, ấm nữa chứ. Mẹ tôi lúc nào cũng lót vài lớp lá chuối dưới đáy, để lỡ cháy cũng không hư bánh.

“Gạn gạn gì thế? Lớp nổi lềnh bềnh trên là mỡ bò, dưới là pate.” Đun lên, khuấy trộn nó: hệ nhũ tương, hệ huyền phù, các hệ phân tán không bền nhiệt động…

Có một thằng dở giữa trưa đứng cười trong bếp. Cuộc đời này thật nhiều điều thú vị, như nấu ăn và hóa học vậy.

HCM, September 5, 2017